Thực ra với những cảm xúc có cường độ nhẹ đến trung bình như khó chịu, buồn, giận, lo lắng, ghen tị… mà chúng ta xử lý vụng về, gây ra những đổ vỡ thì cũng không sao, thậm chí chúng ta đập phá đồ đạc hay xô xát – động tay động chân cũng là điều khó tránh khỏi trong đời sống, đó là khi ta chưa quen với việc nhận diện, chuyển hóa cảm xúc. Hay kể như những cảm xúc vui vẻ, phấn khích, thích thú… ở mức độ nhẹ khiến chúng ta đưa ra những quyết định vội vàng, khiến chúng ta bị “hớ” thì cũng là điều dễ chấp nhận được.

Còn ở phần này, chúng ta đến với việc xử lý những cảm xúc ở cường độ cao nhất.

Khi chúng ta trải qua những cảm xúc mãnh liệt như tuyệt vọng, kinh hãi, căm thù… Hay cả những lúc ta bị kích động khiến chúng ta vui mừng, phấn khích quá mức. Những cảm xúc này có thể đến khi ta được đặt trong một hoàn cảnh bất ngờ, hay khi ta nghe được một tin tức khiến ta bị chấn động, hoặc những nguyên nhân sâu trong thân tâm ta đã âm ỉ từ lâu mà giờ nó phát khởi lên, chúng bùng lên như ngọn lửa thiêu đốt ta, khiến ta có cảm tưởng như mình phát điên lên, không thể sống nổi.

Cảm xúc của chúng ta cũng giống như thời tiết, nó sẽ thay đổi, và thời tiết thì có nắng, mưa, gió, bão… khi đó ta cần biết phải làm gì và không nên làm gì. Con người đôi khi có những “cơn bão” cảm xúc mạnh, cũng giống như thời tiết khi có bão đến.

Lúc bão đến thì mọi thứ bị tàn phá, cảm xúc lớn cũng tạo nên cơn rung chuyển trong lòng khiến ta khó chịu, đau khổ vô cùng, thậm chí ta có thể nghĩ đến việc tìm đến cái chết nếu ta bế tắc, hay nghĩ đến việc làm hại người khác chỉ vì tin rằng đó là cách duy nhất để chấm dứt khổ đau này. Nhiều người không biết cách xử lý cảm xúc của mình, không biết trú ngụ vào đâu khi cơn bão đến nên đã bị cơn bão cảm xúc cuốn đi như thế. 

Nhìn ra ngoài trời khi có bão, ta thấy mọi thứ đều trở nên nhỏ bé, mong manh trước cơn thịnh nộ của mẹ thiên nhiên; nhưng nếu ta ở trong một nơi trú ngụ an toàn, một ngôi nhà với tường gạch, cửa, mái… vững chắc thì ta hoàn toàn yên tâm. Với con người cũng vậy, thay vì tập trung vào những thứ bề ngoài, hãy đi vào bên trong, hãy quay trở về với ngôi nhà, gia đình, quê hương đích thực của mỗi người.

Trong thân, tâm của ta thì phần suy nghĩ và cảm xúc chỉ là phần bên ngoài mà thôi – nó là phần ngọn chứ không phải gốc – nó là phần nổi của tảng băng chìm. Còn bên trong chiều sâu thăm thẳm của thân, tâm ta chính là nơi tiềm thức và huyệt đan điền của chúng ta, huyệt này nằm cách dưới rốn khoảng 2-3 cm, đây mới là gốc rễ của thân và tâm ta – nơi chứa đựng tổ tiên ngàn đời, nơi gia đình, quê hương đích thực của mỗi con người.

Nếu chỉ chú ý vào phần ngọn của thân và tâm – là suy nghĩ và cảm xúc – ta sẽ thấy bản thân mong manh, dễ tổn thương. Nhưng khi quay về với gốc rễ, phần vững chãi nhất của thân tâm, chúng ta sẽ không còn là nạn nhân của cảm xúc nữa. 

Khi ta “nhận ra” rằng có cảm xúc mạnh đang tới, thì ngay lập tức, ta đừng để mình chìm trong suy nghĩ hay cảm xúc – ta đừng có chú ý quanh quẩn ở vùng não bộ và vùng trái tim của mình, tức là ta đừng tập trung vào cái bề nổi của thân tâm mình. Mà ta hãy đưa sự chú ý xuống bụng dưới, trú ngụ tại huyệt đan điền bằng cách theo dõi hơi thở và chú ý tới sự phồng xẹp của bụng thôi. Ta ôm lấy chỗ này vì nó là gốc rễ của thân thể và tâm trí mình, mình cần nương tựa vào đó.

Nếu ta theo dõi hơi thở và sự phồng xẹp của bụng dưới đều đặn trong 10-15 phút, cảm xúc khổ đau chắc chắn sẽ đi qua, cơn bão sẽ qua đi và ta vẫn nguyên vẹn. Khi ấy, ta có thể mỉm cười, nhận ra rằng đó chỉ là một cơn bão, và nhờ quay về bên trong, về với quê hương đích thực; ta đã trấn giữ được gốc rễ, ta đã an toàn vượt qua. Ngược lại, khi cơn bão cảm xúc đến, nếu ta cứ phiêu lưu vào vùng suy tư và cảm xúc lúc đó thì ta sẽ dễ hành động dại dột.

Khi cơn cảm xúc mạnh đến, huyết áp ta sẽ tăng lên, nhịp tim tăng cao, não bộ căng thẳng… Lúc đó mà ta còn cố nghĩ, nghĩ, và nghĩ thì ta càng bế tắc. Vì đơn giản khi thân và tâm ta ở trạng thái quân bình thì ta mới có thể sáng suốt, cho nên điều cốt yếu khi ta gặp những vấn đề lớn, những hoàn cảnh hiểm nghèo là ta phải quân bình được thân và tâm chứ không phải là tìm giải pháp cho vấn đề mà ta “nghĩ rằng, cảm thấy rằng” mình đang gặp phải. Vì: 

“Mọi khổ đau trên đời chủ yếu là do thái độ của ta với vấn đề ta đang đối mặt, chứ không hẳn là do bản thân vấn đề đó.”

Hoàng Kiều Hưng

“Đừng đánh giá quá cao khả năng suy nghĩ, cảm nhận của chúng ta! Nó sẽ xỏ mũi ta đi.”

Hoàng Kiều Hưng

 

Cảm xúc và suy nghĩ không phải là gốc rễ con người

Suy nghĩ (tâm trí) – biểu tượng là bộ não chỉ là bề nổi của tâm thức, nó rất xa vời với bản thể của ta. Cảm xúc – biểu tượng là trái tim thì gần hơn với bản thể nhưng chưa phải là gốc rễ. Phần sâu thẳm nhất, linh hồn của chúng ta là phần tiềm thức ở dưới bụng, đây là gốc rễ của ta.

Phương pháp thở bụng đã cứu được nhiều người. Ta có thể kết hợp với tư thế đi, đứng, ngồi khoanh chân, hoặc nhắm mắt… Những điều làm ta thấy dễ chịu hơn. Khi thở 15-20 phút, ta có thể quay lại và tiếp tục công việc bình thường. Tuy nhiên, tốt nhất là nên thực tập trước để biến nó thành thói quen, vì khi cơn bão cảm xúc đến, có thể ta không nhớ để thực hành. Thực tập hàng ngày, và sau ba tuần, phương pháp này sẽ trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống.

Khi cơn bão cảm xúc xuất hiện, ta sẽ nhớ ra cách thực hành và vượt qua dễ dàng hơn, từ đó đức tin vào bản thân và phương pháp này ngày càng vững chắc. Khi đã có đức tin, ta có thể hướng dẫn người thân, con cái hoặc bạn bè vượt qua cơn bão của họ, vì năng lượng tỉnh thức của họ có thể còn yếu, nhưng ta đã tích lũy đủ để hỗ trợ, nắm tay họ, ôm họ, và cùng thở với họ.

Tiềm thức, huyệt đan điền là nguồn sức mạnh quý giá trong những lúc nguy biến, là nơi giúp ta duy trì sự bình an. Tôi sẽ đi sâu hơn về tiềm thức trong các chương sau.

Ở lĩnh vực cảm xúc, trong đời sống hằng ngày, ta nên luyện tập để xử lý những cảm xúc nhỏ, giúp thân và tâm chuẩn bị sẵn sàng khi đối diện với những cảm xúc lớn hơn mà không bị chúng lấn át, làm ta mất tự chủ hay khiến ta thất điên bát đảo. Nếu ta không nhận diện và chuyển hóa những cảm xúc khó chịu khi chúng còn nhỏ, khi cảm xúc lớn đến ta sẽ lúng túng, không đủ sức ôm lấy và vượt qua. 

Trong gia đình chúng ta, trẻ em cũng cần học cách nhận diện và chuyển hóa cảm xúc từ nhỏ, để có kỹ năng vượt qua những cảm xúc tiêu cực khi trưởng thành.

Cảm xúc có căn cứ từ tâm lý, sinh lý của chúng ta, từ những yếu tố bên trong và hoàn cảnh bên ngoài. Chúng ta cần nhận diện những nguyên nhân này để thấy được những điều kiện xa, gần đã đưa tới cảm xúc đó.

 

(Sách Gặp Chính Mình – quản trị cảm xúc)