Có một thực tế rằng thế giới này đang trở nên bất an hơn. Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), trên thế giới cứ 8 người thì có 1 người phải sống chung với các rối loạn tâm thần (trong đó phổ biến là rối loạn lo âu) và tỉ lệ này đang có xu hướng tăng. Ở Việt Nam thì khoảng 15 triệu người đang gặp các vấn đề về tâm lý. 

Khi dịch Covid xảy ra, mọi người trên thế giới thực hiện giãn cách xã hội, từ đó đã làm trầm trọng thêm tình trạng sức khỏe tâm thần của mọi người. Bởi vì khi giảm bớt các hoạt động xã hội, con người bị buộc phải trở về với chính mình, đối diện với những khó khăn vật chất và tinh thần của chính mình. Con người trước đó đã trở nên xa lạ với chính mình, xa lạ với chính tâm thức của mình nay lại phải đối diện với chính mình.

Ngày nay, dường như ai cũng cảm thấy lo lắng, đến mức ta không ngừng lo sợ về tương lai. Nỗi lo dường như bao trùm mọi khía cạnh của cuộc sống: chúng ta lo cho sức khỏe, công việc, tài chính, môi trường sống, lo cho con cái, lo cho cả những điều chưa xảy ra, và điều đó khiến tâm trí chúng ta trở nên căng thẳng và bất an.

Chúng ta dần cảm nhận rõ sự lo lắng ấy bào mòn sức khỏe tinh thần lẫn thể chất. Từ những nỗi lo thường trực đó, cơ thể bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, mất ngủ, đau dạ dày, và căng thẳng; nặng hơn là dẫn đến trầm cảm. Áp lực tâm lý kéo dài khiến cơ thể mất cân bằng và dễ phát sinh bệnh tật. Điều đáng nói là, lo lắng có tính lây lan. Chỉ cần thấy người khác lo, chúng ta cũng sẽ có xu hướng lo lắng theo, như thể việc không lo là một điều thiếu sót. 

Thực tế là dù có lo bao nhiêu, điều đó chỉ làm chúng ta mệt mỏi, hao tổn sinh lực và góp phần vào sự bất an chung của xã hội. Vì vậy, thực tập buông bỏ lo lắng chính là bài học mà thời đại này cần nhất.

Thực tập để chuyển hóa rối loạn lo âu

Nếu chúng ta quay về với hiện tại, sống sâu sắc trong từng khoảnh khắc, thì ta tự khắc biết mình nên làm gì và không nên làm gì để đạt được sự cân bằng nội tại.

Khi cơn đau dạ dày hoặc nhức đầu ập đến, chúng ta vẫn có thể tìm thấy hạnh phúc trong khoảnh khắc đó, nếu ta thấy rằng dù Đức Phật ở trong cơn đau đó thì Phật cũng chỉ làm được như ta thôi, nếu ta thấy được điều đó thì giây phút đó có khả năng chữa lành. Chúng ta không cần phải hết đau mới có hạnh phúc, hạnh phúc có thể có ngay trong lúc chúng ta đau, tại vì ta biết rằng trong khi đau mà ta làm như vậy là hay nhất rồi. 

Khi làm những việc đơn giản như rửa bát, quét nhà, đánh răng, đi tiểu… chúng ta thường không thấy niềm vui vì xem đó là những công việc nhàm chán, nhưng sự thật là ta có thể tận hưởng niềm vui ngay trong những việc tưởng chừng nhỏ nhặt ấy. Chỉ cần nhận biết từng động tác, từng hơi thở, thì chính giây phút ấy có thể trở thành khoảnh khắc huyền thoại, vì khi trở về với giây phút hiện tại thì ta thấy rằng ta đâu thể làm hơn thế được.

Chính những giây phút đó sẽ nuôi dưỡng, chuyển hóa chúng ta, nếu ta có những giây phút như thế thì đó là giây phút bổ dưỡng, an lạc, thanh tịnh nhất. 

Bí quyết của sự thực tập là hằng ngày chúng ta có những giây phút đó, để trị liệu cho chứng bệnh của thời đại: chứng bệnh lo sợ. Mỗi giây phút sống trong tỉnh thức sẽ mang lại khả năng trị liệu cho thân và tâm ta; dù chúng ta đang trong hoàn cảnh nào, dù người này thế nào, người kia ra sao… thì đây vẫn là phương thuốc hữu hiệu nhất để chữa được căn bệnh lo lắng của chính mình và của thời đại.

Khi ta theo dõi hơi thở, hoặc bước đi với ý thức, chỉ đơn giản là thở vào biết thở vào, thở ra biết thở ra; sự thực tập ăn nhau là ở cái “biết” mà thôi. Hoặc ta có thể kết hợp hơi thở với việc mỉm cười nhẹ, cần chú ý rằng mỉm cười ở đây chưa hẳn là vì ta vui mà cười, đó đơn giản chỉ là một động tác mang tính yoga, ta nhích hai khóe miệng lên thôi và hãy xem tác dụng của nó.

Khi những suy nghĩ, lo toan khởi lên trong tâm ta, ta cũng chỉ quan sát và có thể mỉm cười với nó. Lúc đó, ta không chỉ làm cơ thể thư giãn mà còn làm tâm trí thoải mái. Khi thân tĩnh lặng thì tâm cũng an ổn. Tỉnh thức là năng lượng giúp làm dịu hệ thần kinh và cơ thể chúng ta.

(Sách Gặp Chính Mình – chữa lành rối loạn lo âu không dùng thuốc)